پايان فرامين بود . « 712 » اما به زودى سازمان ديوانى ساسانيان و بيزانس سرمشقى براى دربار خلفاء شد . در آغاز در غرب زبان يونانى و در بين النهرين ( و نيز در ايران ) زبان ايرانى براى انشاء فرامين حفظ مىشد ؛ ولى از سال 78 ه / 697 م زبان عربى جايگزين آنها گرديد . « 713 » با وجود اين تغيير ، عملا نفوذ سنتهاى قديمى ديوانى بدون دگرگونى همچنان باقى ماند ، همان گونه كه كاركنان قديمى نيز به طور عمده باقى ماندند . بىجهت نيست كه در تاريخهاى ديوانى « 714 » و در تاريخهاى وزراء دربارهء ساخت ديوان ساسانيان با نظارتهاى مربوطه ، امتحان و ارتقاء مأموران در رابطه با تشكيلات ادارى كشور ، فرماندهى لشكر و همچنين ضوابط نوشتن مقدمه در رسائل ادارى ، و كلمات روى مهرها ، « ديوان‌ها » و غيره گزارش داده‌اند . چنان كه درست براساس همين نمونه‌ها نيز بود كه در عصر عباسيان ديوان خلفاء ، به خصوص در بغداد تأسيس شد . طبيعتا آداب و رسوم دربار خلفاء نيز در حوزه‌هاى ايرانى منتشر مىشد ، درحالىكه هنوز با سنتهاى عصر ساسانى ( به‌ويژه در دولتهاى مستقل كوچك ) مستقيما همراه بود . اگرچه ما با كمبود شواهد و مدارك بلاواسطه‌اى در مورد ساخت ديوان و نظام فرامين در دربار سامانيان و يا غزنويان مواجه هستيم ، اما قابوس‌نامه به‌صورت اندرزهايى به فرمانروايان در مورد اداره كردن تشكيلات ديوانى ، آنچه را كه در آن زمان به طور سنتى از ديوان و كاركنان آن خواسته مىشد ،

--> ( 712 ) . طبرى ، تاريخ ، 1 ، ص 2633 . ( 713 ) . جهشيارى : كتاب الوزراء ، ص 35 - 33 . - در خراسان ابتدا اين تغييرات از سال 124 ه / 742 م به وجود آمد ، رجوع كنيد به : همان كتاب ، ص 64 و بعد . - و نيز به ص 442 ، جلد اول كتاب حاضر ، و همچنين : صديقى Caetani v 524 - 527 ; Sadighi 31 و در مورد تشكيلات ديوانى ساسانيان : . Pigulevskaja , viz . 214 - 217 ( 714 ) . و نيز جهشيارى : كتاب الوزراء ، ص 3 و بعد - و مفاتيح العلوم ، ص 58 - 54 ( با اصطلاحات فنى كه احتمالا دلالت بر عصر سامانيان دارد ) ؛ عوفى : جوامع الحكايات ، ص 182 - 180 ، شماره 1023 - 987 .